loader
چهارشنبه 04 مرداد 1396

درباره شهرستان

نگاهی به شهرستان پلدشت

پلدشت یکی از شهرهای استان آذربایجان غربی ایران است. این شهر در مرکز شهرستان پلدشت جای دارد. بر پایه سرشماری سال ۱۳۸۷ ، جمعیت این شهر برابر با ۱۴۰۰۰ نفر بوده است[۱] که به زبان ترکی آذری تکلم می کنند. ۱) شهرستان پلدشت . در مشرق شهرستان ماکو * در شمال استان آذربایجان غربی ، در کرانة جنوبی رود ارس واقع ، و مشتمل است بر دهستانهای چایباسارشرقی ، زنگبار، گِچْلَرات شرقی و گچلرات غربی ، ۷۲ آبادی و شهر پلدشت . کمابیش منطبق بر دشتی مرتفع و حاصلخیز با آب و هوای معتدل و خشک است . از شمال و مشرق به رود ارس (۱۲۷ کیلومتر مرز مشترک جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان )، از جنوب به شهرستان قره ضیاء الدین در شهرستان خوی و از مغرب به شهرستانهای ماکو و شوطمحدود است .

از جمله مهمترین کوههای آن ، گِچِه داغ (ارتفاع : ۸۵۶ ، ۱ متر) است در حدود ۷۸ کیلومتری جنوب شرقی شهر ماکو و مرادتپه (ارتفاع : ۳۶۸ ، ۱ متر) در حدود ۶۸ کیلومتری جنوب شرقی شهر ماکو (جعفری ، ج ۱، ص ۴۶۵، ۵۰۵).

رود ارس و زَنگِمار/ ماکوچای (از ریزابه های جنوبی ارس ) با چند رود کوچک دیگر و چشمه ها و قنوات ، اراضی آن را مشروب می کنند قسمتی از اراضی نیز با ذخایر آبی سدّ بارون / تنگ بارون (احداث در ۱۳۶۵ـ۱۳۷۴ش بر رود زنگمار در نزدیکی شهر ماکو) و سدّ ارس (احداث در ۱۳۴۶ـ۱۳۴۹ش در شمال آبادیِ شِبیلوی سفلی در حدود ۲۸ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان پلدشت با همکاری فنی و اقتصادی ایران و آذربایجان ) آبیاری می شود .
پوشش گیاهی مهم آن ، درختان بلوط ، بنه ، گز و گیاهان دارویی و نباتات علوفه ای است . از جانوران ، روباه ، شغال ، کبک ، تیهو و پرندگان مهاجر مانند مرغابی ، لک لک و حواصیل دارد. محصولات عمدة زراعی آن پنبه و توتون (عمدتاً در گذشته ) و پس از احداث سدّها، برنج ، گندم و جو است . دامداری شایان توجهی دارد. بعضی از فرآورده های دامی و محصولات زراعی آن صادر می شود. صنایع دستی مهم این بخش ، جاجیم بافی و گلیم بافی است برخی طوایف کوچرو (از جمله جلالی ) در دشت پلدشت قشلاق دارند.

بازار مشترک (بازارچة مرزی ) پلدشت صَنم بُلاغی در این شهرستان قرار دارد .

از آثار باستانی آن ، کلیسای آبادی قِزِل وانک (یا وَنک ) در حدود ۴۴ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان پلدشت است (ایران . وزارت کشور. ادارة کل آمار و ثبت احوال ، ج ۱، ص ۴۸۴؛ رزم آرا، ج ۴، ص ۳۷۴). در ۱۳۱۶ ش بخش پلدشت در شهرستان ماکو در استان چهارم تشکیل شد (ایران . وزارت کشور، ۱۳۱۶ش ، ص ۴؛ ایران . وزارت کشور. معاونت سیاسی و اجتماعی ، ص ۶). در تقسیمات ۱۳۵۵ش شامل شهر شوط مشتمل بر سه دهستان و شهر پلدشت بود (ایران . وزارت کشور، ۱۳۵۵ش ، ص ۲۱). با تشکیل بخش شوط در ۱۳۶۸ش ، شهر شوط از پلدشت جدا شد (سازمان جغرافیائی نیروهای مسلّح ، ج ۱، ص ۷۰؛ ایران . وزارت کشور. معاونت سیاسی و اجتماعی ، همانجا). جمعیت شهرستان پلدشت در سرشماری ۱۳۸۷ش ، ۴۵۰۰۰ تن بود که از این تعداد، ۵۰۱ ، ۲۲ تن (۵ر۷۴%) در روستاها و بقیه در شهر ساکن بودند. اهالی پلدشت به فارسی ، ترکی آذربایجانی و کردی سخن می گویند و عده ای از آنان شیعة اثناعشری و عده ای دیگر سنّیِ حنفی اند.

۲) شهر پلدشت (، مرکز شهرستان پلدشت . در ارتفاع ۸۱۵ متری در شمال دشت پلدشت و در حدود ۴۶ کیلومتری شمال شرقی شهرستان ماکو واقع است . آبادی شاه تختی در کرانة شمالی رود ارس (در جمهوری آذربایجان ) مقابل آن قرار دارد.

رود زنگمار در جنوب آن به ارس می پیوندد. عرض رود ارس در نزدیکی شهر پلدشت نود تا صد متر و عمق آن حدود دو متر است (بدیعی ، ج ۱، ص ۱۴۸، ۱۵۰).

میانگین بیشترین دما در تابستانها ْ۳۵، میانگین کمترین آن در زمستان ْ۱۰- و میانگین بارش سالانه حدود ۲۵۰میلیمتر است .

شهر پلدشت از جنوب به فاصلة ۲۴ کیلومتر، و از مغرب به فاصلة ۲۲ کیلومتر به راه اصلی تبریز ـ بازرگان مرتبط است . از طریق راه اصلی با شهرهای شوط در جنوب غربی و جلفا در جنوب شرقی و نیز سدّ ارس در ارتباط است . آثار تاریخی مهم آن بقعة عرب لو و دو پل بر روی رود ارس است ( ایرانشهر ، ج ۲، ص ۱۳۹۰؛ هویدا، ص ۲۳۹).

از سابقة سکونت در پلدشت (سابقاً به نام آبادی عرب / عرب لَر/ عرب لو) و وضع آن اطلاع چندانی در دست نیست ، جز آنکه در ۱۳۳۳/۱۹۱۵، روسیة تزاری ، راه آهنی احداث کرد که شاه تختی را با پل چوبی به آبادی عرب و سپس به ماکو و بایزید (در ترکیه ) به طول ۱۵۰ کیلومتر مرتبط می کرد ( ایرانشهر ، ج ۲، ص ۱۴۷۶؛ ایران . وزارت راه و ترابری ، ص ۸؛ کیهان ، ج ۲، ص ۱۵۵ـ۱۵۶، ج ۳، ص ۴۷۰). پس از واگذاری راه آهن مذکور به دولت ایران در ۱۳۰۰ ش ، آبادی عرب به لحاظ داشتن موقعیت طبیعی و ایجاد اداره های مرزبانی و گمرک اهمیت خاصی یافت (کیهان ، ج ۳، ص ۴۳۵؛ سازمان جغرافیائی نیروهای مسلّح ، ج ۲، ص ۴). در ۱۳۱۱ ش به دفتر گمرکی «عرب » برای وارد کردن مال التجاره اجازه داده شد و با تصویب دولت مقرر شد که از گمرکخانة آن اجناسی وارد شود ( رجوع کنید به کیهان ، ج ۳، ص ۳۳۵، ۳۵۵، ۴۱۵ـ۴۱۶). نام آبادی عرب ، با تصویب فرهنگستان زبان ایران ، در ۱۳۱۷ش به پلدشت تغییر یافت (فرهنگستان زبان ایران ، ص ۱۹؛ هویدا، ص ۲۳۸). پلدشت در ۱۳۴۳ش به شهر تبدیل و به موجب تصویبنامة شمارة ۳۶۶، ۱۱۴ ت مورخ ۲۴/۹/۱۳۶۶ هیئت وزیران مرکز بخش پلدشت شد (ایران . وزارت کشور. معاونت سیاسی و اجتماعی ، ص ۶؛ ایران . وزارت کشور. حوزة معاونت برنامه ریزی و خدمات مدیریت ، ص ۷۸).

به لحاظ جغرافیایی ، پلدشت در کناره رود ارس واقع شده‌است. رود زنگبار نیز دقیقا از مرکز شهر می‌گذرد و به ارس می‌ریزد.این شهر دارای آب و هوای نیمه خشک است. زمستان بسیار سرد و تابستان نیز گرم است. این شهر در یک دشت مسطح مابین دو دشت شیبلو و زنگنه واقع شده‌است. نام این شهر هم از این مورد نشات گرفته‌است. البته آن سوی رود ارس، کاملاً کوهستانی است که این خود یکی از موارد جالب و دیدنی این منطقه به حساب می‌آید. حاشیه رود ارس در اطراف این شهر پوشیده از جنگل است که زیبایی خاصی به آن داده‌است. ضمنا محیط مناسبی برای چرای حیوانات به حساب می‌آید.
از نکته نظراقتصادی در چند سال گذشته و بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و تشکیل جمهوری آذربایجان، پلدشت از نظر تجاری اهمیت پیدا کرد و اکثر مردم به کار تجارت روی آوردند. یک بازارچه مشترک مرزی نیز در این شهر ایجاد شده‌است . البته در چندین سال گذشته به دلیل رفع مشکل کم آبی که با احداث سد ماکو و انتقال آب آن به اراضی پلدشت و روستاهای اطراف حاصل شده‌است ، کشاورزی دوباره رونق پیدا کرده است
ارس نام رودخانه‌ای نسبتاً پرآب و خروشان است که از منطقه آرپا چای در آناتولی ترکیه سرچشمه گرفته، از مرز ترکیه نخجوان جلفا و ارمنستان گذشته و پس از گذر از مرز ایران و جمهوری آذربایجان وارد جمهوری آذربایجان گشته و به رودخانه کورا می‌ریزد.

رودخانه ارس در سال ۱۸۱۳ میلادی در پی عهدنامه گلستان به عنوان مرز ایران و روسیه برگزیده شد و تمامی مناطق شمال این رود از ایران جدا و به خاک روسیه افزوده شد.

بعدها ایران و اتحاد شوروی با هم سدی در ناحیه پلدشت به نام سد ارس بنا نمودند.در حال حاضر سد خداآفرین و سد قیزقعله‌سی به صورت مشترک با ارمنستان بر روی ارس احداث شده است .